ماکو؛ دروازه دیجیتال ایران به اروپا

یکی از فرصت های توسعه کشور و استان آذربایجان غربی، منطقه آزاد تجاری - صنعتی ماکو می باشد. منطقه آزاد ماکو به عنوان بزرگ‌ترین منطقه آزاد تجاری - صنعتی ایران با مساحتی بیش از ۵۰۰ هزار هکتار در شمال غرب کشور، با ترکیه، نخجوان، ارمنستان و منطقه قفقاز هم مرز بوده و گلوگاه کریدور شمال و جنوب (رقیب کانال سوئز در خشکی) و نقطه اتصال آسیا و اروپا می‌باشد.

این منطقه به دلیل قرارگیری در مسیر کریدورهای ترانزیتی شرق - غرب و شمال - جنوب، دسترسی به فیبر نوری اروپا و مزایای قانونی مناطق آزاد، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به هاب دیجیتال کشور و حتی منطقه‌ای نشان می‌دهد و می‌تواند به عنوان «دروازه دیجیتال ایران به اروپا» عمل کند و نقش تازه‌ای در زنجیره ارزش منطقه‌ای ایفا نماید.

منطقه آزاد ماکو بر روی مسیر فیبر نوری اروپا قرار دارد و این دسترسی به شبکه‌های فیبر نوری بین‌المللی، ظرفیت تبدیل آن به نقطه تبادل داده میان ایران، ترکیه و قفقاز، و امکان ایجاد، گسترش و ارائه خدمات حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات ( ICT ) در سطح منطقه ای و بین المللی را فراهم می‌کند. نفوذ تلفن همراه در استان آذربایجان غربی بیش از ۷۰ درصد و بالاتر از میانگین کشوری است.

بواسطه تلاش های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و پیشبرد طرح های توسعه ارتباطات روستایی ، بیش از ۱۳۵۰ روستا به اینترنت پرسرعت متصل شده‌اند و تلاش‌های بسیاری برای پوشش کامل جاده‌ها و مناطق روستایی در حال انجام است. عبور خط لوله ایران-اروپا از منطقه آزاد ماکو ، دسترسی به انرژی ارزان و پایدار، همراه با زمین‌های وسیع، منطقه را برای احداث دیتاسنترها مناسب می‌کند. اقلیم خنک ماکو هزینه‌های خنک‌سازی را کاهش، و انرژی پایدار از سد ارس و نیروگاه‌های محلی، ضریب اطمینان ایجاد چنین مراکزی را افزایش می‌دهد. بر اساس مطالعات انجام شده، منطقه مستعد ایجاد دیتاسنترهای پیشرفته Tier III با ظرفیت ۲ مگاوات با سرمایه‌گذاری ۳۰-۴۰ میلیون دلار است.

درهمین راستا شرکت آسیاتک در حال احداث بزرگ‌ترین مرکز داده شمال غرب کشور با ظرفیت ۱۰۰۰ رک است. این پروژه با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، می تواند ماکو را به مرکز مهم دیتاسنتر تبدیل ‌کند و خدمات Colocation (اجاره فضا برای قرار دادن سرورها و تجهیزات شبکه)، Dedicated Server ( سرورهای اختصاصی) و VPS (سرورهای مجازی خصوصی) را ارائه دهد.

فرصت بزرگ دیگر ماکو در حوزه تجارت الکترونیک فرامرزی نهفته است. ارزش بازار تجارت الکترونیک ترکیه در سال ۲۰۲۴ بیش از 40 میلیارد دلار بوده و با نرخ رشد حدود ۲۰ درصدی ادامه دارد. جذب تنها یک درصد از این بازار برای ماکو معادل ۴۰۰ میلیون دلار در سال خواهد بود. بازار قفقاز و آسیای میانه نیز در مجموع ۵ تا ۷ میلیارد دلار برآورد می‌شود که بخشی از آن می‌تواند در ماکو متمرکز شود. بر این اساس، ظرفیت ماکو در تجارت دیجیتال برون‌مرزی به بیش از ۵۰۰ میلیون دلار در سال می‌رسد.

ایجاد مراکز پردازش سفارش (Fulfillment Centers) با سرمایه‌ای حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون دلار این امکان را فراهم می‌کند که روزانه ده‌ها هزار سفارش مدیریت شده و صدها شغل مستقیم ایجاد شود.

تحقق این ظرفیت‌ها بدون سیاست‌گذاری و حمایت‌های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات امکان‌پذیر نیست. این وزارتخانه و به خصوص شرکت ارتباطات زیرساخت در تلاش است در 5 نقطه کشور ازجمله ماکو، مسیر توسعه به عنوان هاب دیجیتال را هموار کند. این وزارتخانه با تسهیل‌گری مقرراتی و اعطای مشوق‌های ویژه به سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی؛ حمایت مالی و ارائه بسته‌های تسهیلاتی برای ایجاد دیتاسنترها و مراکز پردازش تجارت الکترونیک، تضمین اتصال پایدار و پرسرعت فیبر نوری بین‌المللی، و فعال‌سازی دیپلماسی فناوری برای پیوند دادن مناطق مذکور ازجمله ماکو به شبکه‌های داده منطقه‌ای و جهانی، و تشویق بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت های دیجیتال، در تلاش است تا بتواند از ظرفیت آنها برای تحقق 10 درصد اقتصاد دیجیتال از سهم تولید ناخالص داخلی بهره گیرد.

امروز ماکو تنها یک منطقه آزاد مرزی نیست، بلکه در آستانه تحولی استراتژیک قرار دارد. ترکیب سه عامل کلیدی یعنی ایجاد منطقه ویژه ICT، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی به‌ویژه شرکتهای فناور همچون آسیاتک، و نقش‌آفرینی پررنگ دولت می‌تواند ماکو را به یک هاب دیجیتال بین‌المللی تبدیل کند. با سرمایه‌گذاری اولیه حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون دلار، میشود زیرساخت‌هایی ایجاد کرد که ظرفیت مدیریت بیش از ۵۰۰ میلیون دلار تجارت دیجیتال سالانه و ایجاد بیش از ۱۵۰۰ شغل مستقیم را دارند. این آینده‌ای است که می‌تواند ماکو را در کنار هاب‌های دیجیتال منطقه همچون دبی و استانبول قرار دهد.

*محمد حاتمی زاده- معاون پارلمانی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات